Жол полициясының тарихы

Қазіргі Жол по­лици­ясы­ның қыз­мет ету аясы 1878 жы­лы по­лиция қыз­меткер­лері міндет­теріне кірген. Оларға жол­дардың жағдайы, көпірлер, өтпел­дер, жас аза­мат­тарды уақытын­да дұрыс жолға қою, те­лег­раф жүйелерінің бөлінбестіктеріне, қыс мезгілінде өзен­дер, көлдер мен алқап­тардан өту қауіпсіздігін қам­та­масыз ету, со­нымен бірге белгілер мен жол­дың шетінде отырғызылған ағаш­тардың тұтас­тығына қарау, рес­ми өкімі берілген, олар­дың бұзылған­дығы байқал­са де­реу Ста­нов­тық Прис­тавқа жеткізілген.

Ок­тябрь ре­волю­ци­ясы­нан кейін, анығырақ айтқан­да 1918 жыл­дан бас­тап жол қазғалы­сына бақылау жа­сау, жұмыс-ша­руа ми­лици­яла­рымен жүргізілген. «Моск­ва қала­сы мен оның маңайы бойын­ша ав­тоқозғалыс ту­ралы» 1920 жы­лы 10 шілде­де бірінші нор­маға сәй­кес құжат шыққан. 1922 жы­лы 22 қара­шада «Жезл­ды қол­да­ну тәртібі бойын­ша пос­тағы ми­лицо­нер нұсқаулығы» бекітілген. Оның ұстай­тын жері са­ры түсі қызыл, олар­ды «ав­то­вело­маши­нала­ры мен эки­паж­дарды тоқта­ту» жағдай­ла­рын­да қол­данған.

Мем­ле­кеттік ав­то­мобиль инс­пек­ци­ясын құру Ор­та­лық жол-көлік басқар­ма­сы шешімімен 1934 жы­лы қара­шада қабыл­данды. Ав­то­инс­пек­ция 1936 жыл­дың 3 на­уры­зына дейін ве­домс­тва­лық ор­ган бол­ды. Сол күннен бас­тап МАИ жұмыс-ша­руа ми­лици­ясы Бас басқар­ма­сы құра­мына кірді. Ал 1936 жы­лы 3 шілде­де КСРО ХКК МАИ ту­ралы қаулы қабыл­да­ды. Та­рих бойын­ша бұл күнді МАИ туған күні деп са­науға бо­лады. Еге­менді Қазақстан­да Ме­мав­то­инс­пек­ци­ясы ту­ралы бірінші қағида 1992 жы­лы 23 қара­шада Қазақстан Рес­публи­касы Ми­нист­рлер Ка­бинеті Қаулы­сымен бекітілген. Нақ осы күн Қазақстан Рес­публи­касы МАИ туған күні бо­лып са­нала­ды.

1996 жы­лы қаңтар­дың 3-де Мем­ле­кеттік ав­то­инс­пек­ци­ясы­ның ата­уы Жол по­лици­ясы бо­лып ауыс­ты­рыл­ды. Бұл жай ғана ата­уын өзгер­ту емес, жұмыс негізі де өзгертілді. Қазіргі жол по­лици­ясы­ның ал­дыңғы деңгей­дегі тап­сырма­сы қоғам­дық тәртіпті, қыл­мыспен күре­су, жол қозғалы­сы қауіпсіздігін қам­та­масыз ете оты­рып аза­мат­тарды қыл­мыстық қас­тандықтан, қорғау міндеті бо­лып та­была­ды. Бүгінгі күні жол по­лици­ясы қыз­меткер­лерінің жұмы­сы осы­дан 20 жыл бұрынғы жұмыс­тардан са­палығымен ай­рықша­лана­ды: адам­дар өзгерді, олар­дың қарым-қаты­нас­та­ры да өзгерді. Қазіргі кез­де инс­пек­тор тек қана жол қозғалы­сы ере­жесін жетік білу­ден басқа, со­нымен бірге заңдар жи­ын­тығын, пси­холо­гия негіздерін, қазіргі тех­ни­каны, оның ішінде компьютер, және тағы басқаны білу­ге міндетті.

Осы кез­де қыз­меттің аты оның, қазіргі бейімде­луіне сәй­кес­тендірілген деп ай­туға бо­лады. Құқықтық тәртіпті қорғау мен қыл­мыспен күре­су бойын­ша қыз­мет, жол­дардағы қауіпсіздікті қам­та­масыз ету бойын­ша жол по­лици­ясы қыз­метін жыл­жы­тып қой­маған­дығы ту­ралы куәлан­ды­рады.

Жол по­лици­ясы та­рихы жыл­на­масы­ның ара­сына өз бет­терін қосқан, Ұлы Отан соғысы ар­да­гер­лері: Гри­горий Ва­сильевич Упырь, Са­ут Жам­ба­евич Жам­ба­ев, Зоя Фе­доров­на Чер­но­ва, Иван Ефи­мович Ка­люж­ный.

Өмірде ерлік үшін әрқашан орын бар. Біздің ты­ныш­тық за­маны­мыз­да, Қараған­ды қала­сын­дағы «Қант ор­та­лығы» ЖШС 1998 жы­лы қара­шаның 11 жұлды­зын­да, қарқшы­лық ша­бул жа­саған қару­лы қыл­мыскер­лерді тұтқынға алу кезінде, жол по­лици­ясы инс­пек­то­ры по­лиция стар­ши­насы Рүстем Ра­фико­вич Мәжітов (қай­тыс болған­нан кейін 3 дәре­желі «Ай­бын» ор­денімен ма­рапат­талды) қаза бол­ды. Тұтқынға алуға қатысқан жол по­лици­ясы инс­пек­то­ры Ви­талий Он­да­сыно­вич Са­танов («Ерлігі үшін» ме­даль­мен ма­рапат­талды) қазіргі кез­де өз қыз­метін жалғас­ты­руда. Маңғыс­тау об­лы­сының «Ру­беж» бақылау бе­кетіне 07.06.01 жы­лы 03.30 сағ. ша­масын­да жол по­лици­ясы инс­пек­то­рына, ка­муф­ляж фор­ма­сын ки­ген екі белгісіз адам ша­бул жа­саған. Нәти­жесінде олар оның та­бельдік қару­ын тар­тып алып, Маңғыс­тау об­лы­сы ІІБ ЖП ЖР инс­пек­то­ры по­лиция кіші сер­женты (ішкі істер ор­ганда­рын­да бір жыл ғана қыз­мет атқарған) 1978 жы­лы 22 та­мыз­да дүни­еге кел­ген Қал­ды­бай Бай­рамқұло­вич Ба­тыр­ха­нов­ты атып өлтірген. 2001жыл­дың 7-ші ма­усым­да 06.45 сағ. «Си­рена» жос­па­рын енгізу қоры­тын­ды­лары бойын­ша, Ақтау қала­сы 4 мөлтек ауда­нына қара­ма-қар­сы жер­де қыл­мыскер­лер ұстал­ды2005 жы­лы Ас­та­на қала­сын­да жол по­лици­ясы қыз­меткері қыз­меттік міндетін атқару­да қаза бол­ды. Қайғылы оқиға 18 қыркүйек­те 13-ші Ма­гист­раль көшесінің учаскісінде бол­ды. 12 сағ.20 ми­нут­тар ша­масын­да жол по­лици­ясы же­ке ар­найы ба­тальоны­ның аға инс­пек­то­ры по­лиция ка­пита­ны Марғұлан Қона­ев апат жағдайын туғызған «Фоль­ксва­ген-Пас­сат» ав­то­маши­насын тоқта­туға әре­кет жа­саған, ол жа­яу жүргіншілер өтпесінен өтіп ба­ра жатқан ба­ланы қаға жаз­да­ды. Жүргізуші по­лицей­лердің тоқтау та­лабын­на ес­керме­ушілік та­ныт­ты. Осы жағдай­дан кейін, по­лицей­лер тәртіп бұзу­шыны қуып жетіп, оның ав­то­мобильді тоқта­ту­ына тағы бір әре­кет жа­сады: М.Қона­ев ма­шина­дан түсіп «Фоль­ксва­ген» жүргізушісіне тоқтау сиг­на­лын берді. Бірақ жүргізуші ав­то­мобильді меңге­ре ал­май по­лиция қыз­меткерін қағып кетті. ЖКО қор­тынды­сын­да аға инс­пек­тор Қона­ев өмірмен үй­лес­пейтін, де­не жа­рақат­та­рын алып, жол көлік оқиғасы болған жер­де мерт бол­ды. «Фоль­ксва­ген» жүргізушісі мен са­лонын­дағы ав­то­маши­наның иесі ұстал­ды және УҚИ ор­на­лас­ты­рылған. Са­рап­та­маның қоры­тын­ды­сы бойын­ша жүргізуші ал­ко­голь­лді мас күйінде болған. 2005 жыл­дың 12 жел­тоқса­нын­да Қазақстан Рес­публи­касы Пре­зидентінің №1682 Жар­лығымен Ас­та­на қала­сы ІІД ЖПБ ЖПЖАБ аға инс­пек­то­ры Марғұлан Аман­гель­ди­нович Қона­ев (қай­тыс болған­нан кейін) 2 дәре­желі «Ай­бын» ор­денімен ма­рапат­талды.

Өзекті сұхбат

Қайрат ТЫНЫБЕКОВ, ІІМ Жол полициясы комитетінің төрағасы, полиция полковнигі: азір халықтың жол полициясына деген сенімі арта түстірын басшыларына үндеу.
- Қайрат Сағатханұлы, соңғы жылдары қара жолдың бойында қаза табатындар санының күрт арту мәселесі, тіпті Елбасы қатысуымен өткен Қауіпсіздік кеңесінде қаралғанын білеміз. Ақыр соңында былтырғы жылы жол қозғалысы ережелерін бұзғандарға жауапкершілікті күшейту туралы заң қолданысқа енгізілді. Содан бері жыл өтті, жол қауіпсіздігіне қатысты нақты қандай нәтижелерді айта аласыз?
толығырақ »

Дауыс беру